خۆپیشاندانی ئه‌لێکترۆنی پ‌د‌ف چاپکردن پۆستی ئەلیکترۆنی
دووشەممە, 17 شوبات 2014 07:50

قه‌ره‌نی قادری

له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی دیموکراتیکدا، خۆپێشاندان مافی هاووڵاتیانه‌، چونکه‌ یه‌کێکه‌ له‌و ڕێگایانه‌،‌ که‌ هاووڵاتیان له‌ فۆرمی گرووپدا خۆ رێکده‌خه‌ن و بیروڕا و داخوازییه‌کانیان

جا به‌ لایه‌نگری یان به‌ دژی پرسێک بێت، به‌ شێوازی ده‌ربڕین، نووسینی دروشم، وتاربێژی و نیشاندانی وێنه‌ له‌ شوێنه‌ گشتییه‌کاندا ڕاده‌گه‌یه‌نن. ئه‌مه‌ش ده‌کرێت، به ‌ڕێگه‌ی ڕۆییشتن، دانیشتن، ڕاوه‌ستان، خۆبه‌ستنه‌وه‌، بێده‌نگبوون، مانگرتن یان به‌ ڕێگه‌ی کۆمه‌ڵه‌ کردارێکی تره‌وه‌ به‌ڕێوه‌بچێت. خۆپیشاندان، به‌شێکه‌ له‌ مافی مروڤ و دیموکراسی.

به‌ڵام ئینترنێت و کارتێکه‌رییه‌کانی له‌سه‌ر ڕاگه‌یاندن، هزر و فکری هاووڵاتیان، ئاڵوگۆڕ و شێوه‌ی تری له‌و چه‌مکه‌دا هێناوه‌ته‌ کایه‌وه‌ و، چه‌شنێکی تری له‌ ده‌ربڕین و خۆپیشاندان وه‌ڕێخستووه‌.

منداڵه‌ سه‌ربزێو و به‌ردفه‌ڕه‌که‌ی ئینترنێت واته‌ فه‌یسبووک به‌ (زیاتر له‌ ١ ملیارد و ١٠٠ ملیۆن ئه‌ندام)، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی بۆ تاک و گرووپی ڕه‌نگاوڕه‌نگ ڕه‌خساندووه‌، که‌ بیروڕاکانیان ده‌رببڕن، به‌بێ ئه‌وه‌ی که‌س به‌ریان پێ بگرێت.

ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌ستیان به‌ که‌ره‌سه‌ ڕه‌سمییه‌کان ڕاناگات، یان ڕێگه‌یان پێ نادرێت که‌ ده‌نگ و ویستیان له‌وێدا بڵاو ببێته‌وه‌، ئینترنێت ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی بۆ تاک چی کردووه‌، تا خۆی پیشان بدات و ویست و داخوازییه‌کانی له‌وێدا بڵاو بکاته‌وه‌. گه‌رچی له‌و که‌ره‌سانه‌دا، سانسۆر بۆ تاک بوونی نییه‌ و زه‌حمه‌ته‌، به‌ڵام خۆشاردنه‌وه‌ و نووسین به‌ ناوی خوازراوه‌وه‌، زۆر ئاسانه‌.

چه‌ند که‌س یان گرووپێک له‌ فه‌یسبووکدا، ماڵێک چێ ده‌که‌ن و داخوازی یان ناڕه‌زایه‌تی ده‌رده‌بڕن. ئه‌مه‌ شێوه‌یه‌کی نوێیه‌ له‌ خۆپیشاندان، که‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی خۆپیشاندانی ئه‌لێکترۆنییه‌وه‌.

ئه‌م دۆخه‌ کارێکی وای کردووه‌، که‌ ده‌ستپێڕاگه‌ییشتنی هاووڵاتیان به‌ ئینترنێت، ببێته‌ به‌شێکی گرینگ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕین و نووسین. به‌ڵام ده‌وڵه‌ته‌ دیکتاتۆر و دژ به‌ ئازادیی ده‌ربڕین، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، له‌شکرێکیان له‌ ژنان و پیاوانی نه‌دیتراو و نه‌ناسراویان ڕێکخستووه‌ و، کاریان شێواندن، سڕینه‌وه‌ی ماڵپه‌ڕ و وێبلاگی نه‌یارانیانه‌ له‌ ئینترنێتدا.

له‌مێژه‌ ئینترنێت سنووری نه‌ته‌وه‌یی به‌زاندووه‌ و ئیتر سنووره‌کان، مانا کلاسیکییه‌که‌ی خۆیان له‌ده‌ست داوه‌ و، به‌ چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نییه‌وه‌ش ناکرێت به‌ره‌نگاری که‌شوهه‌وای ئه‌لێکترۆنی ببنه‌وه‌. سنووره‌کان له‌رزۆک بوونه‌، داخوازییه‌کانیش ڕۆژ به‌دوای ڕۆژدا له‌ هه‌ڵده‌کشاندان.

به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌زموونی بیست سی ساڵ به‌ر له‌ ئێستا، خۆپیشاندان له‌ ئینترنێت، نه‌ پیویسستی به‌ ئیزنوه‌رگرتن هه‌یه‌ و نه‌ دراویشی گه‌ره‌که‌، ته‌نیا کاتی ده‌وێت، هه‌روه‌ها له‌ هێڵی سه‌ره‌کیدا، پۆلیسش ده‌ستی پێ ڕاناگات و ناتوانێت کۆنترۆڵی بکات و ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرێت. کارتێگه‌ری ئه‌و ده‌ربڕین و خۆپیشاندانه‌ ئه‌لێکترۆنییانه‌ش په‌یوه‌ندییان به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌، که‌ به‌کارهێنه‌رانی چه‌نده‌ شیاو، وشیار و لێزانن.

تاک ده‌رفه‌تی بۆ ڕه‌خساوه‌، تا ڕاهێنانی تاکێتیی خۆی له‌و جیهانه‌ بێسنووره‌دا بکات و بڕوابه‌خۆبوونیش له‌ تاکدا به‌هێز بکات. ئینترنێتیش ئه‌وه‌ی سه‌لماند، که‌ ده‌بێ کۆمه‌ڵگه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژوه‌ندیی تاک ڕێک بخرێت، تا گه‌شه‌ی پێویست بکات. ئامرازی ڕاگه‌یاندنی گشتی، هێز و ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌. به‌شێکیش له‌و ده‌سه‌ڵاته‌، بۆ تاکی کۆمه‌ڵگه‌ گوێزراوه‌ته‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌، له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا، بیروڕای گشتی بۆته‌ به‌شێک له‌ سیاسه‌ت.